Chi tiết tin - Xã Đakrông - Đakrông

Ba thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn cất tiếng khóc chào đời nhưng tên tuổi và những giá trị ông để lại vẫn luôn được các thế hệ người Việt Nam trân trọng, gìn giữ và tiếp nối. Ngày 31/10/2025, UNESCO thông qua Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (2/8/1726 - 2/8/2026) đã khẳng định sự đánh giá cao của quốc tế đối với những giá trị khoa học, văn hóa, giáo dục của Việt Nam, với cá nhân Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Đối với Hưng Yên - quê hương của Danh nhân, dấu mốc kỷ niệm 300 năm ngày sinh của ông không chỉ là dịp tri ân một bậc hiền tài của dân tộc mà còn là cơ hội khơi dậy niềm tự hào về truyền thống hiếu học, tôn vinh giá trị của tri thức và lan tỏa khát vọng học tập, cống hiến trong thời đại mới.

Lê Quý Đôn (thuở nhỏ tên là Lê Danh Phương), tự Doãn Hậu, hiệu Quế Đường; sinh năm Bính Ngọ (1726) trong một gia đình khoa bảng; quê gốc tại làng Diên Hà, trấn Sơn Nam Hạ, nay là thôn Phú Hiếu, xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên.

Ông là con trai cả của Nghĩa Phái hầu Lê Phú Thứ (sau đổi là Lê Trọng Thứ), đỗ Tiến sĩ năm Bảo Thái thứ 5 (Giáp Thìn, 1724), làm quan đến chức Hình bộ Thượng thư; tổ tiên vốn là họ Lý ở H.Đông Ngàn, trấn Kinh Bắc. Mẹ Lê Quý Đôn là bà Trương Thị Ích, con gái thứ ba của Hoằng Phái hầu Trương Minh Lượng, đỗ Tiến sĩ khoa Canh Thìn (1700).

Nhắc đến Lê Quý Đôn (1726 - 1784), hậu thế luôn nhớ đến ông như một nhà bác học lỗi lạc của VN thời phong kiến, một "túi khôn của đời" với kiến thức uyên bác trải rộng trên nhiều lĩnh vực. Trước khi trở thành một học giả lừng danh, tuổi trẻ của ông đã được tô điểm bằng những giai thoại khẳng định tài năng thiên bẩm, đặc biệt là trí nhớ siêu việt khiến đương thời và hậu thế vô cùng ngưỡng mộ.

Điều làm nên tầm vóc Lê Quý Đôn không chỉ là vốn tri thức uyên bác mà còn ở tư duy khoa học và quan niệm học để phụng sự đất nước. Ông nghiên cứu lịch sử nhưng không tách rời địa lý; khảo cứu văn hóa luôn gắn với kinh tế, nông nghiệp và đời sống Nhân dân. Với ông, tri thức không chỉ để tích lũy mà phải phục vụ cuộc sống, góp phần giúp nước, giúp dân. Chính vì vậy, nhiều công trình của ông đến nay vẫn được giới nghiên cứu đánh giá cao bởi phương pháp nghiên cứu nghiêm cẩn, tư duy hệ thống và giá trị khoa học bền vững. Những ghi chép, khảo cứu của ông đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề về lịch sử, văn hóa, địa lý Việt Nam và trở thành nguồn tư liệu quý cho các thế hệ tiếp tục kế thừa, nghiên cứu.

Song nếu chỉ nhìn Lê Quý Đôn như một nhà bác học lớn thì vẫn chưa đủ. Điều khiến hậu thế kính trọng ông còn là nhân cách của một trí thức luôn đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cá nhân. Trong suốt cuộc đời làm quan, ông nổi tiếng thanh liêm, cương trực, coi trọng hiền tài và đề cao việc học gắn với hành động.

Ba thế kỷ đã trôi qua, thời đại đã có nhiều đổi thay nhưng những giá trị mà Lê Quý Đôn theo đuổi - khát vọng học tập không ngừng, ý thức tự rèn luyện và trách nhiệm cống hiến cho đất nước bằng tri thức - vẫn còn nguyên giá trị thời sự, tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ hôm nay.

Nhà văn, nhà nghiên cứu Vũ Bình Lục nhận định, với khối lượng đồ sộ các công trình nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực, Lê Quý Đôn là nhà bác học lớn nhất ở nước ta thời kỳ phong kiến và quân chủ chuyên chế. Điều làm nên giá trị bền vững của ông không chỉ là vốn tri thức uyên bác hay những đóng góp đối với nhiều lĩnh vực của đời sống, mà còn ở tư duy khoa học, phương pháp nghiên cứu nghiêm cẩn và khả năng hệ thống hóa tri thức. Đến hôm nay, nhiều công trình của ông vẫn là nền tảng quan trọng để các thế hệ tiếp tục kế thừa, nghiên cứu và phát triển. Đặc biệt, nhiều ghi chép, khảo cứu của ông đã trở thành nguồn sử liệu quý, góp phần bổ sung những căn cứ lịch sử phục vụ nghiên cứu và củng cố cơ sở lịch sử, pháp lý về chủ quyền biển, đảo của Việt Nam.

Ngày 31/10/2025, UNESCO đã thông qua nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (2/8/1726 - 2/8/2026). Cùng với chuỗi hoạt động quy mô cấp quốc gia và quốc tế, đây là sự ghi nhận những đóng góp to lớn của nhà bác học đối với nền văn hóa và khoa học của dân tộc, đồng thời khẳng định sức sống bền vững của di sản tri thức mà ông để lại. Theo kế hoạch, từ nay đến tháng 10/2026 sẽ diễn ra các hoạt động kỷ niệm với nhiều điểm nhấn như: Hội thảo khoa học quốc tế, chương trình nghệ thuật đặc biệt, phát động giải thưởng khoa học và công nghệ, lễ kỷ niệm cấp quốc gia...

Đồng chí Đỗ Hữu Nhân, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là sự kiện chính trị, văn hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm tôn vinh thân thế, cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp to lớn của nhà bác học đối với nền văn hóa, khoa học của dân tộc. Thông qua chuỗi hoạt động góp phần lan tỏa truyền thống hiếu học, khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo; đồng thời bảo tồn, phát huy giá trị di sản, quảng bá hình ảnh, con người và tiềm năng phát triển của tỉnh Hưng Yên.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực, những giá trị mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại càng trở nên gần gũi. Gìn giữ và phát huy di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là sự tri ân đối với một bậc hiền tài, mà còn là trách nhiệm tiếp nối những giá trị của tri thức, tinh thần hiếu học và khát vọng cống hiến. Đó cũng là cách để Hưng Yên gìn giữ, lan tỏa và phát huy những giá trị bền vững của một trí tuệ lớn trong dòng chảy văn hóa dân tộc.