Hát Xà Nớt - làn điệu dân ca truyền thống của người Vân Kiều

Đăng lúc: Thứ tư - 15/05/2019 12:07 - Người đăng bài viết: tranminhhien
Hát Xà Nớt - làn điệu dân ca truyền thống của người Vân Kiều

Hát Xà Nớt - làn điệu dân ca truyền thống của người Vân Kiều

Nằm về phía tây của tỉnh Quảng Trị là đại ngàn Trưòng Sơn hùng vĩ. Trên miền sơn cước bao là này là nơi trú ngụ muôn thưở của đồng bào dân tộc thiểu số Pa Kô- Vân Kiều. Trải qua biết bao thăng trầm của lịch sử những con người ở đây đã cùng nhau đoàn kết một lòng bảo vệ và xây dựng bản làng đổi mới. Bên cạnh gìn giữ truyền thống cách mạng, bà con dân tộc thiểu sổ còn bảo tồn và phát huy kho tàng văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc. Một trong những giá trị văn hóa ấy là hệ thống làn điệu dân ca- một giá trị văn hóa tinh thần rất riêng.
Trong đời sống sinh hoạt của người Vân Kiều có rất nhiều làn điệu dân ca, mỗi loại có một cánh thể hiện riêng và phù hợp với từng đối tượng, hoàn cảnh cụ thể và Hát Xà- nớt là một trong những làn điệu dân ca truyền thống của người Vân Kiều. Không ai biết được lịch sử của nó từ đâu mà chỉ biết nó có từ lâu đời và được kế thừa theo lối truyền miệng từ đời này sang đời khác, lớp này kế tục lớp kia, kế thừa và phát huy. Cũng như các làn điệu dân ca khác hát Xà nớt là làn điệu dân ca hát theo lối ví von, có cung bậc và giai điệu; một lối hát đối đáp ứng khẩu qua lại với nhau. Người hát sẽ mượn thiên nhiên, con người, mựơn diễn biến sự vật hiện tượng diễn ra hằng ngày để hát và nói lên tâm tư tình cảm của mình.
Khác với các làn điệu dân ca khác, hát Xà- Nớt của người Vân Kiều sử dụng được mọi lúc mọi nơi, trong những ngày lễ hội hay những đêm hẹn hò đi sim của những lứa đôi đến tuổi cập kê. Lối hát này giành cho mọi lứa tuổi, già trẻ gái trai. Tuy nhiên để hát được làn điệu Xà nớt thì rất khó bởi nó đòi hỏi sự quy tụ của nhiều yếu tố khác nhau, không phải ai hát cũng được. Để hát được làn điệu dân ca này mọi ngưòi phải tập luyện rất công phu. Cái khó là phải có chất giọng và biết luyện giọng hát, luyến láy giọng với âm vực cao, thấp khác nhau; lúc trầm bỏng như ngọn gió thổi qua rừng, lúc sâu lắng như nước suối chảy mềm qua đá và đặc biệt phải biết sử dụng dụng cụ phù hợp. Dụng cụ sử dụng trong hát Xà nớt là sáo khui, cập a chung hay còn gọi là đàn 3 dây, khèn và một số dụng cụ khác. Điều đặc biệt nữa là nó còn phụ thuộc vào hoàn cảnh thực tại.
Trong các dịp lễ hội như ăn mừng cơm mới, lễ tết hay lễ cưới hỏi...để hát xà nớt người hát trước hết phải xin phép trưởng làng, dòng tộc và gia đình. Trong lúc mọi người đang ăn uống vui vẻ, được sự cho phép của trưởng làng người hát sẽ xướng một câu thể hiện niềm vui của mình đang tham dự ở đây. Người tiếp lời sẽ chú ý nghe lời, âm điệu và chuẩn bị câu từ để đối đáp biểu hiện sự đồng tình về tình cảm, niềm vui từ đó tạo không khí vui vẻ, sôi động cho lễ hội này. Hai người hát với nhau cùng giãi bày nỗi niềm từ quá khứ đến hiện tại, kể với nhau về tháng ngày thơ ấu, trải qua bao thời gian thăng trầm với những kỷ niệm vui buồn; họ kể về thời gian khó khăn đã cùng nhau vun đắp, đùm bọc, che chở giữa núi rừng ... Đây là làn điệu dân ca thể rất rõ nổi niềm của mỗi người con đồng bào ở đây nên khi nghe hát Xa Nớt ai nấy đều rất xúc động bởi lời hát thiết tha và da diết vô cùng.
Xưa kia làng ta cực khổ, ăn uống không đủ no.
Được Đảng, Nhà nước chăm lo chúng ta đoàn kết xây dựng sản xuất.
Bây giờ mỗi người đã có cơm ăn, con cái học hành bản làng ngày càng phát triển.

Hay khi hát về tình thương của con người đối với thiên nhiên:
Cây khui cây lồ ô nằm giữa mưa bão .
Hôm nay may mắn chọn cây về làm đàn khui.
Và nó được nâng niu vuốt ve.

Hát Xà nớt còn là phương tiện, là sợi dây liên kết nối tình cảm lứa đôi. Đối với trai gái Vân Kiều khi đến tuổi dựng vợ gả chồng họ lại đi sim. Trong những đêm sim hát Xà nớt được xem là phương thức hữu hiệu để họ tìm ra bạn đời của mình. Đôi lứa tìm hiểu nhau qua lới hát đối đáp giữa trai và gái để biết được tìm cảm của nhau từ đó gắn kết nên duyên vợ chồng.
Có thể nói hát Xà nớt là một làn điệu dân ca truyền miệng mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Vân kiều. Nó thể hiện sự thông minh, tài ứng xử nhạy bén của con người trong việc mượn cảnh vật thiên nhiên để nói lên tình cảm, khát vọng yêu thương, chinh phục thiên nhiên trong cuộc sống thường ngày của con người. Chính những lời ca, tiếng hát cất lên từ làn điệu dân ca này đã góp phần thắt chặt mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, con người với con người. Tất cả tạo nên sức mạnh tinh thần gắn kết cộng đồng góp phần bảo vệ và xây dựng quê hương bản làng giàu đẹp.
Hiện nay cuộc sống đang ngày một đổi thay ít nhiều tác động đến nền văn hóa của dân tộc. Nhưng với niềm say mê và tình yêu văn hóa, đến bây giờ những thế hệ người Vân Kiều trên mãnh đất Đakrông vẫn luôn lưư giữ, kế thừa và phát huy nét đẹp văn hóa này.
Tác giả bài viết: Hồ Sỹ Phùng
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

 
Văn bản mới ban hành
Giấy mời họp
Thông báo kết luận
Lịch công tác
Tài liệu iso
Trả lời công dân
Văn bản người dân cần biết
Chủ trương chính sách
Thông tin chính sách thuế mới
Hỗ trợ quyết toán thuế

Hình ảnh

+ Xem tất cả

Video clip

hệ thống thông tin cán bộ công chức
Cong thong tin dien tu chinh phu
Trang thông tin điện tử tỉnh Quảng Trị
Công báo tỉnh Quảng Trị
Dân chấm điểm (M-score)

Thống kê lượt truy cập

  • Đang truy cập: 18
  • Hôm nay: 766
  • Tháng hiện tại: 39419
  • Tổng lượt truy cập: 1993647